ŞEHİR MEKTUPLARI_Ahmet Rasim

✮

Şehir Mektupları kitabı Ahmet Rasim’in doğup büyüdüğü şehir olan İstanbul’dan her yönüyle bahsettiği şehir, kültür, sanat, insan merkezli onlarca mektubundan oluşmaktadır. 1890’lı yıllarda daha ziyade Malumat gazetesinde yayımlanan mektuplarında Adalar’dan, Bakırköy’den ve İstanbul’un çeşitli park ve bahçe alanlarından bahsederek, tasvirler yaparak İstanbul resmi çizer. Boğazdan ve mesire alanlarından haberler verir. Arkadaşlarıyla olan muhabbetini, şehrin güzelliklerini seyrederken karşılaştığı ilginç olayları anlatır. Şehirde yaşanan ramazan ve bayram günlerinden bahseder.

BİR İDAM MAHKUMUNUN SON GÜNÜ_Victor Hugo

✮✮✮✮

İşlediği cinayet üzerine idam cezası alan mahkum –ne adını biliyoruz ne de cinayet işlemesinin sebebini- beş haftadan beri Bicetre hapishanesindedir. Bu süreyi sürekli ölümü düşünerek geçirmiştir. Ölümün kendisi gelmeden düşüncesi onu öldürmeye başlamıştır bile. Bu süreçte yaşadıklarını ve düşüncelerini yazmak ister. Kendisinden sonra bunları okuyanlar belki idam cezası hakkında düşünürler ümidi içindedir. İdam cezasının verildiği günden itibaren düşüncelerini, hislerini yazmaya başlar. Güzel, güneşli bir ağustos gününde idam cezası almasına -oysa idam cezaları karanlık ve hüzünlü bir salonda, yağmurlu ve soğuk bir kış gününde açıklanmaz mıydı- hapishaneye getirilmesine, odasında kendisinden önce kalan idam mahkumlarının duvarlarda bıraktıkları izlere, kürek cezası alan mahkumların gönderilmesine, vedalaşmak için getirilen üç yaşındaki kızına, idamdan önce rahiple olan görüşmelerine değinir. Ve her bir çeyrek saati onun için bir yıla denk olan son gününe…

DİŞİ KURDUN RÜYALARI_Cengiz Aytmatov

✮✮✮✮

Mujunkum bozkırında yaşayan kurtlar Akbar ve Taşçaynar’ın baharda üç yavrusu olur. Akbar yavruları büyüyünce onlarla birlikte avlanacakları günlerin hayalini kurar. Bir gün bozkırdayken anne ve babasından uzaklaşan kurt yavruları ilk kez bir insanla karşılaşır. İnsan, yavruları sevmeye çalışırken Akbar büyük bir hızla insanın üstüne atlar. İnsanın  başını tutup yere çökmesi üzerine son anda ona saldırmaz ve üstünden atlar. Yavruların alıp uzaklaşır. Yavru kurtlar büyüdüğünde kalabalık sayga sürüsüyle dolu geniş bozkırda ilk avlarına çıkarlar. Harekete geçecekleri anda helikopter ve kamyonla gelen avcılar belirir. Binlerce sayga öldürülür. Akbar, Taşçaynar ve yavruları kaçan sayga sürüsünün arasında kalırlar. Yavrulardan kimi ayaklar altında ezilirken kimi avcılar tarafından vurulur. Bu katliamda yer alan kişilerden biri de Tanrı düşüncesini çağa uydurmak gerektiğini iddia ettiği için papaz okulundan kovulan Abdias’tır. Devamında Abdias’ı Mujunkum bozkırındaki sayga avına sürükleyen olaylar anlatılır. Yıllar önce bu bozkırda kurt yavrularını sevmek isterken annelerinden canını zor kurtaran Abdias, av sonrası kan gölünün ortasında, avcıları Tanrı’ya el açmaya, nedamet getirmeye davet edince dövülerek öldürülür. Bu arada Aldaş gölü civarına yerleşen Akbar ve Taşçaynar'ın beş yavrusu daha olur. Ancak bölgenin altın bakımından zengin olduğu anlaşılınca insanlar bölgeye gelirler ve alanı temizlemek için yangın çıkarırlar. Yangının ortasında kalan kurtlar, yavrularını kaybederler. Kendileri göle atlayıp yüzerek kurtulurlar. Ala-mengü dağlarına yerleşen Akbar ve Taşçaynar’ın burada dört yavrusu olur. Bu yavruların da akıbeti iyi olmaz. Yavruları yuvada bırakıp ava çıktıkları bir gün ormandan geçen çoban Bazarbay, yavru kurtların sesini duyar. Satıp para kazanmak için dört yavru kurdu alır. Yol üzerinde çoban Boston’un evinde geceyi geçirir. Yavrularının kokusunu takip eden Akbar ve Taşçaynar, Boston’un evine kadar gelirler. Bundan sonraki bütün geceler Akbar ve Taşçaynar sabaha kadar Boston'un evinin yakınlarında ulumaya başlarlar. Boston, Bazarbay’dan kurt yavruları alıp yuvalarına geri götürmek ister ama o, çoktan yavruları satıp parasını yemiştir. Akbar ve Taşçaynar, yavrularının intikamını almak istercesine insanlara ve sürülere saldırırlar. Boston, kurtları tuzağa düşürür. Taşçaynar’ı öldürür. Akbar kaçar. Uzun süre Akbar ortalıkta görünmez. Bahar geldiğinde Boston, adamlarıyla sürüleri yaylaya doğru yola çıkarır. Kendisi de peşlerinden gidecektir. İnsanların ve köpeklerin olmamasından faydalanan Akbar çiftliğe gelir. Boston’un iki yaşındaki oğlunu dişlerinin arasına alıp dağlara doğru kaçmaya başlar. Boston acıyla Akbar'ın peşine düşer. Oğluna zarar vermek korkusuyla ateş edip etmemek konusunda tereddütlüdür. Fakat Akbar’ın oğlunu alıp götürmesine izin vermeyecektir. Ateş eder ve Akbar’ı vurur. Yanlarına gittiğinde Akbar’ın, oğlunun göğsünü delip geçen kurşunla vurulduğunu görür. Dünyası başına yıkılır, gözyaşlarına boğulur. Kendine geldiğinde tüfeğini alır, atına atlar, bütün bunların sorumlusu olan Bazarbay'ı öldürür. Artık onun için yaşamanın bir anlamı kalmamıştır. İçinde yanan ateşi söndürmek için göle gider, dalgalara doğru ilerler...

LEYLEKLERİN UÇUŞU_Jean Christophe Grange

✮✮

Uzun yıllarını doktora çalışması için harcayan otuz iki yaşındaki Louise Antioche artık harekete geçmek, hayata atılmak ister. Kendisini evlat edinmiş ailesinin tavsiyesiyle kuş bilimci Max Böhm ile tanışır. Her yıl düzenli olarak leyleklerin göç yollarını izleyen Max, kendi bölgesine gelen leyleklerin ayaklarına halkalar takmıştır. Bu yıl halkalı leyleklerin hiçbiri geri gelmemiştir. Max bunu çok şüpheli bulur. Leyleklere ne olduğunu öğrenmesi için Louise ile anlaşır. Louise leyleklerin göç yollarını takip edecektir. Yolculuğa çıkmadan kısa süre önce bir leylek yuvasında Max’ın cesedini bulur. Otopside Max’ın kalp nakli olduğu ortaya çıkar ama bu nakille ilgili hiçbir kayıt bulunamaz. Louise yola çıkar. Göç yolları üzerinde uğradığı her şehirde Max’ın leyleklerini takip eden kuşbilimciler ona yardımcı olurlar. Kimi yerlerde ona yardımcı olan insanlar öldürülür. Louise’i de öldürmek isterler. Leylekleri takip ederek İsrail’e gelen Louise araştırmaları sonucunda leyleklerin ayaklarındaki halkalar aracılığıyla elmas kaçakçılığı yapıldığını öğrenir. Bundan sonraki durağı Orta Afrika Cumhuriyetindeki elmas madenleridir. Bu madenleri Otto Kiefer isminde biri yönetmektedir. Max Böhl de burada çalışmıştır. Louise burada Max Böhl ile ilgili bilgilere ulaşır. Max Böhl’e kalp nakli burada Fransız bir doktor tarafından yapılmıştır. Nakledilen bu kalp Max’ın oğlundan alınmıştır. Max’ın oğlu kayıtlarda hayvan saldırısı sonucunda öldü olarak gösterilmiştir. Louise elmas madenlerine giderken konakladığı bir kampta genç bir kız ölmüştür. Hayvanlar tarafından öldürüldüğü söylendiğinde Louise şüphelenir ve cesedi inceler. Kalbi gayet ustalıkla çıkarılmıştır. Max Böhm yalnızca elmas kaçakçılığına değil organ hırsızlığına da karışmıştır. Max öldüğüne göre artık Louise, Max’a kalp naklini yapan, organ hırsızlığının arkasında olan doktorun peşine düşecektir. 

ONUNCU KÖY_Fakir Baykurt

✮✮✮✮

Damalı köyünde görev yapan öğretmen tüm köylüler tarafından sevilmekte ve saygı görmektedir.  Fakat o, köyün zenginlerinden Durana ile ters düşer. Durana kızını okula göndermek istemez, dedesinden kaldığını iddia ederek tüm köylünün kullandığı merayı çevirip kendine tarla yapar. Köylü birlik olup tarlasını  bozunca, Durana bu işten öğretmeni sorumlu tutar. Bir gece düğünden dönen öğretmene dayak attırır. Köylüler ertesi sabah dere yatağında bulurlar öğretmeni, oldukça hırpalanmıştır. Herkes bu işin kimin başının altından çıktığını bilir ama ispat edemezler. Durana’dan şikayetçi olurlar. Durana ise Ankara ile arası iyi olan ahbabı Yunus Bey’e gider. Öğretmenin köyde rahat durmadığını, insanların arasını açtığını, çocuklara bir şey öğretmediğini, böyle giderse köyde öğretmen yüzünden cinayet çıkacağını anlatır. Yunus Bey siyasi gücünü kullanarak öğretmenin başka bir köye görevlendirilmesini sağlar. Ne savcılık, ne kaymakam ne de milli eğitim memuru öğretmene destek olur. Haksızlığa uğrayan ve siyasi güç karşısında destek bulamayan öğretmen görevlendirildiği köye gitmez. Öğretmenlikten ayrılarak Ortaköy isimli bir köyde demircilik yapmaya başlar.  Kısa zamanda burada da sevdirir kendini. Zamanla gözü açılan köylüler, ilçede yaşayan beylerin başıboş bırakılmış topraklarını sürerler. Yetişen ekinlerden de Bey’e pay vermezler. Öğretmen  yine şikayet edilir. Ona zarar gelebileceği gerekçesiyle bu köyden de ayrılması istenir. Korkusu dayak yemek ya da ölmek değildir. Sadece bu ülkenin aydınlandığını görmeden ölmek istemez. Evleneceği Gülşen’i de yanına alarak Ortaköy’den ayrılır. İki günlük yürüyüşün ardından Yaşarköy’e gelirler. Burası öğretmenin geldiği onuncu köydür.    

KÜRK MANTOLU MADONNA_Sabahattin Ali

✮✮✮

İşini kaybeden ve uzun uğraşlarına rağmen hala iş bulamayan Rasim, bir gün eski arkadaşı Hamdi’yle karşılaşır. İşsiz olduğunu öğrenen arkadaşı ona yönetici olduğu yerde bir iş ayarlar. Getir-götür işleri yapacak, çevirmen Raif Efendi denen orta yaşlı, sessiz, sakin bir adamla aynı odada çalışacaktır. Rasim bir süre Raif Efendiyle iletişim kurmaya çalışır fakat karşılık bulamayınca aynı odada birbirlerinden habersizmişçesine kendi işleriyle ilgilenir. Bir gün Raif Efendinin Hamdi’yi çizdiği bir karikatürle karşılaşır. Hamdi’nin karakterini öyle iyi yansıtmıştır ki Rasim, bu sessiz adamın içinde apayrı bir dünya olduğunu düşünür. Onunla daha çok ilgilenir, arkadaşı olmaya çalışır. Raif Efendi'nin hastalanıp işe gelmediği günlerden birinde, yapılacak bir çevirinin götürülmesi için Rasim, Raif Efendi'nin evinin yolunu tutar. İçeri adımını atar atmaz, Raif Efendi'nin içine kapanıklığının sebebini anlamıştır. Bu zavallı adam üç kuruşluk maaşıyla oldukça kalabalık bir evin geçimini sağlamasına rağmen sürekli ezilmekte ve saygı görmemektedir. Çok hasta olan Raif Efendi, Rasim'den iş yerindeki çekmecesinden eşyalarını getirmesini rica eder. Rasim'in çekmecedeki eşyaların içinde Raif Efendi’nin bir defterini bulur. Eşyaları eve getirdiğinde Raif Efendi Rasim’den defteri yakmasını ister. Raif Efendi’yi tanımak ve anlamak isteyen Rasim defterin bir gece kendisinde kalmasını rica eder. Bundan sonraki bölüm genç yaşında Berlin’e okumaya gönderilen Raif’in bir sergi salonunda görür görmez etkisinde kaldığı Kürk Mantolu Madonna tablosundaki kadın ile tanışmasını, aşk hikayesini ve hüsranını yazdığı defteridir. O gece defteri okuyan Rasim ertesi gün defteri vermek için geldiğinde Raif Efendi'nin cenazesi ile karşılaşır.

YORGUN SAVAŞÇI_Kemal Tahir

✮✮✮✮

Cepheden yeni dönen Topçu Yüzbaşı Cemil, İstanbul’da teyzesinin evine yerleşir. Teyzesinin kızı Neriman’la evlilik planları yapmaktadırlar. Evlerine misafir bekledikleri bir akşam pencereden sokakta bir kargaşaya şahit olurlar. Polisler tarafından kovalan bir adam kaçacak yeri kalmayınca intihar eder. Cemil dışında evdeki hiç kimse bu kişinin misafir olarak bekledikleri ittihatçıların kodamanlarından Doktor Reşit Bey olduğunu bilmez. Ermenileri öldürme işinden suçlu bulunup hapse atılan Reşit Bey oradan kaçırıldığında bir süre saklanması için Cemil’in kaldığı eve gelecektir fakat ulaşamadan ölür. Savaşın kaybedilmesinden, ülkenin işgalinden, imparatorluğun yıkılacak hale gelmesinden sorumlu tutulan ittihatçıların avlanma dönemidir. İttihatçıların kimi yurt dışına çıkmış, kimi tutuklanmış, kimi sürgüne gönderilmiş, kimi de yakalanmamak için sürekli gizlenmek zorunda kalmıştır. Reşit Bey’in kaçmasını sağlayan Patriyot Ömer, polisler tarafından aranmaktadır. Cemil, Neriman’la birlikte Patriyot’u saklandığı yerden çıkarırlar ve daha güvenli olduğunu düşündükleri bir eve yerleştirirler. Bu arada Reşit Bey’in de Cemil’in evine geleceği de ortaya çıkınca Cemil evine dönemez. Bir süre saklandıktan sonra  Bandırma’ya geçer. Bundan sonra görevi, Mustafa Kemal’in emrinde, bu bölgedeki halkı örgütlemek ve direnişe hazırlamaktır.